Tarihin Sıfır Noktası: Göbeklitepe ve Çevresindeki Antik Alanlar

Dünyanın bilinen en eski anıtsal inanç yapısı olan Göbeklitepe, tarih öncesi avcı-toplayıcı atalarımız hakkında bildiğimizi sandığımız pek çok şeyi alt üst etti. Aynı zamanda Türkiye'nin Mezopotamya bölgesindeki en dikkat çekici alanlardan bazılarına uzanan bir yolculuğun da başlangıç noktası.

Göbeklitepe

Avcı-toplayıcıları, yerden yere göç eden ve yalnızca avlanacak hayvan ve toplanacak bitki bulunduğu sürece bir yerde kalan, küçük ve oldukça ilkel topluluklar olarak hayal ederdik. MÖ 9600'e uzanan Göbeklitepe, sandığımızdan çok daha az ilkel olduklarını gösterdi. Toplumsal olarak örgütlüydüler, ortak bir amaç için bir araya gelebiliyorlardı ve takdire değer bir ustalıkla oyulmuş hayvan kabartmalarıyla süslü, 15 ton ağırlığında T biçimli taş dikilitaşlar dikerek kendilerine bir kült ve toplanma merkezi inşa edebiliyorlardı.

Halfeti

MÖ 855'te Asur kralı II. Salmanasar tarafından kurulan Halfeti, Gaziantep'in 102 km doğusundadır ve Birecik Barajı ile baraj gölünden etkilenen köylerden biridir. Diğer yerleşimlerin aksine Fırat'ın suları altında tamamen kaybolmadı, ancak köyün bir kısmı sulardan kurtulamadı.

Yeni gölün kıyısındaki camiyi görebilir, suya baktığınızda ise su altında kalmış evlerin hatlarını seçebilirsiniz; neredeyse gerçeküstü bir manzara. Bu değişiklikler bölgeyi bir turizm noktasına dönüştürdü, ancak köy rahat ve sakin bir kent kültürünü savunan Cittaslow hareketinin bir parçası olduğu için konaklama seçenekleri sınırlıdır.

• Rumkale — Asurluların Halfeti yakınında bir tepenin üzerine inşa ettiği kale
• Savaşan — terk edilmiş, yarısı sular altındaki bir köy

Nemrut Dağı

Nemrut Dağı 1987'den beri UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor. Büyük İskender'in imparatorluğunun kalıntıları üzerinde kurulan siyasi bir yapı olan Kommagene Krallığı'nın zirveye diktiği heykellerle ünlüdür. Krallık, Roma İmparatorluğu'na katılmadan önce yalnızca 200 yıl sürdü, ancak var olduğu dönemde nekropolleri ve mezarlarıyla tanınıyordu. Zirve aslında Kral I. Antiokhos'un ebedî istirahatgâhı ve anıtıdır.

Sekiz ila dokuz metre yüksekliğindeki heykeller hükümdarı, aslanları, kartalları ve çeşitli Yunan, Ermeni ve Med tanrılarını tasvir eder. Başlangıçta oturur hâldeydiler, ancak bir noktada hasar gördüler; başları gövdelerinden ayrılarak bugün bulundukları yerlere dağıldı. Alanda kabartmalar ve bazılarının kralın mezarı olduğuna inandığı bir tümülüs de bulunur, ancak arkeologların hepsi mezarın bulunduğuna ikna olmuş değil.

Zeugma

Zeugma, MÖ 300'de Büyük İskender'in generallerinden I. Seleukos Nikator tarafından kuruldu. Adını Fırat'ın iki yakasını birbirine bağlayan bir köprüden alır: Antik Yunancada zeugma "köprü" ya da "geçit" anlamına gelir.

Kent daha sonra Romalılar tarafından fethedildi ve doğal olarak Bizans'a geçti. 256 yılında Sasani kralı I. Şapur kenti yıktı; Zeugma bir daha tam olarak toparlanamadı ve eski refahına hiçbir zaman kavuşamadı. Arap akınları sonunda kentin terk edilmesine yol açtı. Bölge daha sonra yeniden iskân edildi, ancak antik Zeugma ile bir süreklilik olmadan.

Bölgedeki pek çok tarihi alan gibi Zeugma da bir baraj ve baraj gölü inşa edildiğinde kısmen sular altında kaldı; kentin yüzeyinin tahminen %25'i bugün Fırat'ın altında. Gaziantep'teki Zeugma Mozaik Müzesi, su baskınından önce alandan çıkarılan parçalarla oluşturuldu; arkeologlar alanda çalışmalarını sürdürüyor ve keşfedilecek daha çok şey var.